Podstawowe zasady dobrego składu tekstu

Skład i łamanie tekstu

Chciałbym przedstawić „szczyptę” zasad związanych ze składem i łamaniem tekstu. Oczywiście „osoby dobrze zorientowane w sztuce typografi mogą instrukcje te niemal dowolnie interpretować”.

Tytuły

 

  1. Tytuły powinny być podobne w całej publikacji.
  2. Nie dzielimy tytułów. W przypadku wielowierszowych tytułów przenosimy wyrazy do kolejnych wierszy dbając o to, aby stanowiły odrębną, logiczną całość. Wyjątkiem od tej reguły jest przypadek, gdy wielowierszowy tytuł zajmuje całą szerokość wąskiego łamu.
  3. Staramy się optycznie wyrównać wiersze.

 

Tekst

 

  1. Tekst właściwy powinien być jednolity w całej pracy – krój, rozmiar i interlinia.
  2. Tekst wyróżniamy za pomocą pogrubień, kursywy i rozstrzelenia.
  3. Nie wyróżnia się całych akapitów.
  4. Nie składa się większej partii tekstu wersalikami.
  5. Akapity można wyróżniać wcięciem akapitowym lub zwiększonym odstępem. Raczej nie stosuje się obu naraz.
  6. Na końcu wiersza nie należy zostawiać pojedynczych liter.
  7. Nie należy przenosić wyrazów czteroliterowych.
  8. Stosujemy pojedyncza spację.
  9. Spacja występuje zawsze po przecinku, kropce.
  10. Kropka przylega do znaku:
  • na końcu zdania
  • po skrótach
  • przy wyliczeniach cyframi arabskimi
  1. Wielokropku nie oddziela się spacjami. Po wykrzykniku stawia się dwie kropki wielokropku.
  2. Tekst ujęty w nawiasie nie jest oddzielony od niego spacjami.
  3. Tekst ujęty w cudzysłów nie jest oddzielony od niego spacjami.
  4. Jako cudzysłów drugiego stopnia można stosować przecinki i apostrofy, jednak błędne jest wykorzystywanie ich jako cudzysłów pierwszego stopnia.
  5. Można stosować cudzysłów francuski «tekst» lub niemiecki »tekst«.
  6. W zależności od stosowanego fontu można spotkać 3-4 znaki typograficzne w kształcie poziomej kreski, różniące się długością. Pauza, półpauza, dywiz i minus. W niektórych czcionkach dywiz i minus są identyczne.
  7. W wierszach zawierających ponad 50 znaków nie należy na początku umieszczać znaku pauzy.
  8. Wyrazy złożone (jeśli już musimy) dzielimy na myślniku.
  9. Błędne jest zostawienie „białych korytarzy” pionowych i poprzecznych.
  10. Jeżeli ostatni wiersz, nie jest dwukrotnie większy od wcięcia akapitowego, taki wiersz należy wygubić we wcześniejszych wierszach.
  11. Umieszczanie końcowego wiersza akapitu na początku kolumny jest dopuszczalne, ale nie wskazane ze względów estetycznych. Jeżeli jest to zlecenie, warto dopytać, jak ich unikać.
  12. Nie należy rozpoczynać nowego akapitu na końcu kolumny.
  13. Ostatniej strony rozdziału nie zostawiamy nie wypełnionej przynajmniej w 1/6
  14. Nie dzieli się wyrazów kilku kolejnych wierszy.
  15. Unika się justowania w przypadku, gdy pojawiają się „duże odstępy między wyrazami”.
  16. Odstępy pomiędzy wyrazami powinny być stałe i powinny wynosić od 0,25 firetu (firet jest długości pauzy lub litery M) do 0,75. Osobiście stosuje w przybliżeniu tą zasadę – skaluję odstępy między wyrazami – mniej więcej od 98% – do 102%.
  17. W publikacji wielołamowej należy zadbać o to, by tekst był we wszystkich łamach na tej samej wysokości.

W tym króciutkim opracowaniu nie poruszyłem wielu zagadnień np. rozróżnienia pomiędzy pauzami i dywizami, wielkościach typograficznych, odnośnikach i włamywaniu ilustracji.

Wytyczne składu i łamania tekstu:

  1. Format

Ogólnie przyjęta norma ISO 216 definiuje wielkość arkuszy wydawniczych, dzieląc je na trzy główne szeregi A,B i C. W ich obrębię można wybrać najodpowiedniejszy dla publikacji rozmiar i na jego bazie zaprojektować publikację.

  1. Liczba łamów
  2. Odstęp między łamani
  3. Marginesy, czyli odstępy od brzegów strony
  4. Krój pisma
    • styl czcionki
  5. Wielkość pisma
  6. Interlinia, czyli odstępy między wierszami
  7. Światło – odległość między literami w całym bloku tekstu
  8. Kerning – odległości pomiędzy znakami
  9. Wyrównanie tekstu
    • wyrównanie do krawędzi
    • justowanie
  10. Sposób justowania
  11. Wcięcia w tekście
    • akapity
    • wcięcia z lewej/prawej
    • tabulatory
  12. Sposób przenoszenia wyrazów
    • z dzieleniem
    • bez dzielenia
  13. Dzielenie
    • wyrazów o określonej długości
    • dzielenie wyrazów pisanych z dużych liter
    • dzielenie ostatniego wyrazu w łamie

Jest to oczywiście jedynie ogólne i zwięzłe przedstawienie zmiennych, z którymi mamy do czynienia.

Myślę, że bardziej merytoryczne opracowanie pojawi się z czasem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *